ADHD: 19 kwestionariuszy i skal psychometrycznych

ADHD-RS to standaryzowana skala oceny mierząca nasilenie objawów ADHD u dzieci i młodzieży na podstawie kryteriów DSM-5. Zazwyczaj wypełnia ją rodzic lub nauczyciel; służy do diagnozy, monitorowania i oceny skuteczności interwencji.

DIVA to częściowo ustrukturyzowany wywiad służący do diagnozy zaburzenia koncentracji uwagi z nadruchliwością (ADHD) u dorosłych, oparty na kryteriach DSM-IV-TR. Pozwala na szczegółową analizę objawów i ich wpływu na poszczególne obszary codziennego życia.

SDQ to przesiewowe narzędzie do oceny zachowania, służące do oceny mocnych stron i trudności dzieci i młodzieży (w wieku od 4 do 17 lat). Kwestionariusz wypełniają rodzice lub opiekunowie. Obejmuje kilka wymiarów: objawy emocjonalne, zachowanie, nadpobudliwość/uwagę, relacje z rówieśnikami i zachowania prospołeczne.

Conners 3 to wielowymiarowy kwestionariusz służący do oceny objawów ADHD oraz innych problemów behawioralnych i emocjonalnych u dzieci i młodzieży. Oferuje różne wersje w zależności od osoby udzielającej informacji: dla rodzica, dla nauczyciela oraz samoopisową dla młodej osoby (nastolatka). Dostarcza szczegółowych profili, które pomagają doprecyzować diagnozę i interwencję.

CAARS-2 to wystandaryzowane narzędzie oceny służące do pomiaru objawów ADHD u dorosłych według kryteriów DSM-5. Obejmuje kwestionariusze samoopisowe i kwestionariusze dla obserwatora, dostępne w wersji skróconej lub pełnej, co pozwala na szybkie badanie przesiewowe lub pogłębioną analizę. Test daje wyniki odniesione do norm, pomaga określić profile kliniczne i zawiera wskaźniki trafności wzmacniające interpretację. Łatwo włączyć go w proces oceny klinicznej lub monitorowania psychoterapii.

Skale funkcji wykonawczych i uwagi Browna to standaryzowane skale służące do identyfikacji i ilościowej oceny trudności w zakresie uwagi i funkcji wykonawczych, często związanych z ADHD. Badają w szczególności aktywację i organizację, utrzymywanie uwagi, podtrzymywanie wysiłku, pamięć roboczą oraz regulację emocji w życiu codziennym. Narzędzie, stosowane w psychologii klinicznej i neuropsychologii, jest dostępne, zależnie od wieku, w formie samoopisu i w formie oceny przez obserwatora. Przydaje się w badaniach przesiewowych, diagnozie różnicowej i monitorowaniu klinicznym, ale musi być interpretowane łącznie z wywiadem klinicznym, anamnezą i innymi danymi psychometrycznymi.

Kompleksowe skale oceny zachowania Connersa (CBRS) służą do identyfikacji i oceny zaburzenia koncentracji uwagi z nadruchliwością (ADHD) u dzieci i młodzieży. Test pomaga oszacować nasilenie i częstość objawów ADHD oraz innych problemów emocjonalnych i behawioralnych.

ASRS służy do wykrywania objawów zaburzenia koncentracji uwagi z nadruchliwością (ADHD) u dorosłych. Opracowano ją we współpracy ze Światową Organizacją Zdrowia (WHO) i grupą roboczą ds. ADHD u dorosłych (Workgroup on Adult ADHD).

Skala diagnostyczna ADHD Vanderbilt (VADRS) to ustrukturyzowany kwestionariusz stosowany głównie w środowisku szkolnym i klinicznym do oceny objawów ADHD u dzieci i młodzieży według kryteriów DSM. Pozwala również przesiewowo wykryć inne współwystępujące zaburzenia (zachowania opozycyjne, lęk, depresję). Istnieje wersja dla rodziców i wersja dla nauczycieli.

SNAP-IV to skala oceny behawioralnej stosowana głównie do przesiewowego wykrywania ADHD i zaburzenia opozycyjno-buntowniczego u dzieci. Zbiera od nauczycieli i rodziców informacje o częstotliwości i nasileniu objawów związanych z ADHD i innymi zaburzeniami zachowania.

ACE+ to częściowo ustrukturyzowany wywiad kliniczny przeznaczony do oceny diagnostycznej ADHD u dorosłych. Stosowany przez psychologów i innych klinicystów przeszkolonych w zakresie ADHD, systematycznie bada aktualne objawy nieuwagi i nadruchliwości-impulsywności, ich retrospektywne występowanie w dzieciństwie, utrzymywanie się w toku rozwoju oraz wpływ na funkcjonowanie. Narzędzie pomaga zweryfikować kryteria diagnostyczne DSM, udokumentować wpływ objawów w kilku obszarach życia i wesprzeć diagnozę różnicową. ACE+ jest szczególnie przydatny w ramach pogłębionej oceny klinicznej ADHD u dorosłych, zwłaszcza gdy trzeba zestawić wywiad, historię kliniczną, informacje od osób z otoczenia i analizę zaburzeń współwystępujących.

WURS-25 to kwestionariusz samoopisowy, który pozwala osobie dorosłej retrospektywnie ocenić objawy ADHD obecne w dzieciństwie. Obejmuje nieuwagę, impulsywność i regulację emocji, a także trudności szkolne i relacyjne. Często stosowany razem z ASRS, pomaga ustalić, że objawy pojawiły się w dzieciństwie, co jest warunkiem koniecznym rozpoznania ADHD u dorosłych.

Lista kontrolna do oceny ADHD opracowana przez CADDRA to narzędzie kliniczne służące do identyfikacji ADHD i uporządkowania jego oceny. Stosowana w ramach kanadyjskich wytycznych, pomaga psychologowi lub klinicyście przeanalizować podstawowe objawy ADHD według obowiązujących kryteriów diagnostycznych oraz ich wpływ na funkcjonowanie w różnych obszarach życia. Narzędzie wpisuje się w podejście wielometodowe, obejmujące wywiad kliniczny, historię rozwoju, badanie w kierunku zaburzeń współwystępujących oraz, jeśli to możliwe, informacje od bliskich, nauczycieli lub innych specjalistów. Jest szczególnie przydatne do standaryzacji badania objawów nieuwagi i nadruchliwości-impulsywności, ale nie należy go traktować jako samodzielnego narzędzia diagnostycznego. W praktyce klinicznej lista kontrolna CADDRA służy głównie do wspierania wstępnej oceny i ustrukturyzowanego dokumentowania ADHD u dzieci, młodzieży i dorosłych.

Kwestionariusz sytuacji szkolnych Barkleya (BSSQ) to narzędzie oceny behawioralnej mierzące częstotliwość i nasilenie problemów z zachowaniem dzieci w różnych sytuacjach szkolnych. Służy przede wszystkim do zebrania obserwacji nauczycieli dotyczących trudności z uwagą, impulsywnością i zachowaniami opozycyjnymi oraz pomaga udokumentować diagnozę ADHD i towarzyszących zaburzeń zachowania w środowisku szkolnym.

PARS to narzędzie oceny dla specjalistów, mierzące objawy ADHD u dzieci w wieku przedszkolnym na podstawie obserwacji i relacji rodziców lub nauczycieli.

Kwestionariusz sytuacji domowych Barkleya to skala wypełniana samodzielnie przez rodziców, służąca do zebrania informacji o częstotliwości i nasileniu problemów z zachowaniem dziecka w różnych sytuacjach w domu. Należy do zalecanych narzędzi oceny zaburzeń zachowania, zwłaszcza ADHD, i pozwala zaobserwować, jak zachowanie zmienia się w zależności od kontekstu domowego.

Przedszkolna wersja skali SWAN (skali mocnych i słabych stron w zakresie objawów ADHD i zachowań typowych) to narzędzie obserwacyjne wypełniane przez dorosłych z otoczenia dziecka (nauczycieli, rodziców), służące do oceny całego spektrum zachowań związanych z uwagą, nadruchliwością i impulsywnością u małych dzieci w wieku przedszkolnym, od funkcjonowania problemowego po optymalne. Daje bardziej zniuansowany obraz objawów ADHD, uwzględniając zarówno mocne strony, jak i trudności.

WFIRS-P to kwestionariusz wypełniany przez rodzica lub opiekuna jako obserwatora, służący do oceny wpływu ADHD lub, szerzej, trudności emocjonalnych i behawioralnych na codzienne funkcjonowanie dziecka lub nastolatka. Bada konkretne konsekwencje w życiu rodzinnym, w szkole, w zakresie umiejętności życiowych, obrazu siebie, relacji społecznych i zachowań ryzykownych. Narzędzie jest szczególnie przydatne w ocenie klinicznej i monitorowaniu leczenia oraz do obiektywnego udokumentowania upośledzenia funkcjonowania w odróżnieniu od samych objawów. Pomaga określić najbardziej dotknięte obszary i śledzić ich zmiany w czasie.

Skala oceny ADHD-IV w wersji przedszkolnej to skala wypełniana przez obserwatora, służąca do przesiewowego wykrywania i ilościowej oceny objawów ADHD u dzieci w wieku przedszkolnym, zwykle między 3. a 5. rokiem życia. Obejmuje 18 objawów z DSM-IV, sformułowanych z przykładami lepiej dostosowanymi do codziennego funkcjonowania małych dzieci, aby zwiększyć trafność kliniczną obserwacji zebranych od rodziców i nauczycieli. Narzędzie dostarcza odrębnych oszacowań deficytu uwagi oraz nadruchliwości i impulsywności, a także wyniku ogólnego nasilenia. Jest przydatne w praktyce ambulatoryjnej, psychiatrii dzieci i młodzieży, psychologii rozwojowej i monitorowaniu interwencji, zwłaszcza do porównania przejawów objawów w różnych środowiskach. Jego główne zalety to łatwość użycia, dobra akceptowalność i dostępność danych normalizacyjnych dla wieku przedszkolnego. Jest narzędziem przesiewowym i pomocą w ocenie klinicznej, ale samo nie wystarcza do postawienia diagnozy.