Fobie: 11 kwestionariuszy i skal psychometrycznych

Inwentarz mobilności w agorafobii to narzędzie oceny służące do pomiaru unikania sytuacji postrzeganych jako trudne lub niebezpieczne przez osoby z agorafobią. Skupia się na stopniu unikania, gdy osoba jest sama, w porównaniu z sytuacją, gdy jest w towarzystwie.

Tygodniowa skala podsumowująca objawy fobii społecznej to narzędzie samoopisowe służące do cotygodniowego pomiaru nasilenia i częstości objawów fobii społecznej. Pomaga psychologom śledzić zmiany objawów u pacjentów z fobią społeczną i w razie potrzeby dostosowywać plan leczenia.

Skala oceny fobii społecznej (SPRS) to narzędzie oceny służące do pomiaru nasilenia fobii społecznej u pacjentów. Jest łatwa do zrozumienia i wypełnienia, a pomaga ocenić wpływ fobii na codzienne funkcjonowanie danej osoby. Stosuje się ją zwłaszcza w monitorowaniu terapii, aby mierzyć zmiany objawów w czasie.

Kwestionariusz fobii specyficznych (SPQ) to narzędzie samoopisowe pozwalające określić obecność i nasilenie fobii specyficznych w szerokim zakresie budzących lęk sytuacji. Pozwala określić rodzaj fobii specyficznej (zwierzęta, środowisko naturalne, krew-zastrzyk-zranienie, sytuacje itd.), jej częstotliwość i wpływ na codzienne życie.

Test fobii szkolnej Philippsa służy do oceny obecności i nasilenia fobii szkolnej u dzieci i młodzieży. Pozwala rozpoznać lęki związane ze szkołą, które mogą utrudniać dziecku chodzenie do szkoły i udział w zajęciach.

Kwestionariusz myśli agorafobicznych (ACQ) służy do oceny częstości irracjonalnych, katastroficznych myśli, które w opinii osoby badanej mogą się u niej pojawiać w sytuacji lęku lub paniki. Pomaga rozpoznać konkretne wzorce myślenia, które podsycają strach i unikanie u dorosłych z agorafobią lub zaburzeniem panicznym.

Kwestionariusz służy do oceny fobii i zaburzeń związanych z lękiem. Opracowali go psycholodzy Isaac Marks i Andrew Mathews.

Skala lęków (FSS) to kwestionariusz samoopisowy mierzący nasilenie różnych lęków irracjonalnych lub fobicznych w sześciu ogólnych kategoriach (zwierzęta, sytuacje społeczne, choroba/uraz ciała, hałasy, klasyczne fobie, inne lęki). Daje wynik ogólny, ale wskazuje też na specyficzne profile lęków, co czyni ją przydatnym narzędziem do rozpoznawania komponentów fobicznych, na których warto się skupić w terapii ekspozycyjnej.

Test Fobia, panika, lęk uogólniony (PPAG) to narzędzie psychometryczne służące do oceny obecności i nasilenia zaburzeń lękowych. Pozwala rozpoznać objawy fobii specyficznych, charakteryzujących się irracjonalnym lękiem przed określonymi obiektami lub sytuacjami. Mierzy również zaburzenie paniczne, przejawiające się nagłymi napadami paniki, oraz uogólnione zaburzenie lękowe (GAD), objawiające się nadmiernym i utrzymującym się zamartwianiem się. Badanie można powtarzać, aby porównać stan wyjściowy, okres leczenia i okres obserwacji po leczeniu. Test odpowiada kryteriom diagnostycznym DSM-IV.

DPSS-R to kwestionariusz samoopisowy złożony z 16 pozycji, mierzący dwa wymiary wstrętu jako cechy: skłonność do odczuwania wstrętu i wrażliwość na wstręt. Skłonność odnosi się do tego, jak łatwo lub jak często osoba doświadcza wstrętu, natomiast wrażliwość opisuje, na ile to doświadczenie jest postrzegane jako nieprzyjemne, niepokojące lub trudne do zniesienia. Narzędzie jest szczególnie przydatne w psychologii klinicznej i w badaniach do analizy roli wstrętu w fobiach specyficznych, lęku przed krwią i zastrzykami, obawach przed zanieczyszczeniem, niektórych objawach obsesyjno-kompulsyjnych i różnych obrazach lękowych. Jego główną zaletą jest ocena wstrętu w różnych sytuacjach, bez ograniczania się do określonych obiektów lub sytuacji wyzwalających, co pomaga doprecyzować analizę funkcjonalną i hipotezy dotyczące czynników podtrzymujących objawy.

ECAP to skala samoopisowa dla dzieci i młodzieży w wieku od 8 do 17 lat, służąca do identyfikacji lęków i lęku fobicznego. Bada zarówno ogólne nasilenie lęków, jak i ich wpływ na zachowanie, zwłaszcza poprzez unikanie określonych sytuacji. Narzędzie dostarcza wyniku ogólnego oraz kilku istotnych klinicznie wymiarów: unikania fobicznego, obrazu siebie i poczucia kompetencji, relacji z grupą rówieśniczą oraz lęku przed zagrożeniami dla integralności fizycznej dziecka lub jego rodziców. W praktyce ECAP może pomóc psychologowi zobiektywizować przejawy lęku, wskazać obszary podatności i ukierunkować diagnozę kliniczną lub prowadzenie terapii.