Zaburzenia psychotyczne: 6 kwestionariuszy i skal psychometrycznych

ClaCoS to kliniczna bateria do oceny poznania społecznego u dorosłych, zaprojektowana w celu obiektywnej oceny trudności społecznych zgłaszanych w psychiatrii i ukierunkowania leczenia. Łączy miarę subiektywną z zadaniami obiektywnymi, które badają główne obszary poznania społecznego: rozpoznawanie emocji, percepcję i wiedzę społeczną, teorię umysłu oraz styl atrybucyjny. Jest szczególnie przydatna u dorosłych z zaburzeniami psychicznymi, zwłaszcza z zaburzeniami ze spektrum schizofrenii i ze spektrum autyzmu, ale może być też stosowana w innych kontekstach klinicznych lub badawczych. Jej główna wartość polega na określeniu szczegółowego profilu funkcjonalnego, który można bezpośrednio wykorzystać w diagnozie neuropsychologicznej, remediacji poznawczej, psychoedukacji i prowadzeniu terapii.

PAM to kwestionariusz samoopisowy przeznaczony do oceny stylów przywiązania w kontekście psychozy. Skupia się na wymiarach przywiązania lękowego i unikającego u osób z objawami psychotycznymi lub zdiagnozowanym zaburzeniem psychotycznym. Jest przydatny do wyjaśniania dynamiki relacyjnej, która może wpływać na psychopatologię, i do ukierunkowania interwencji psychoterapeutycznej.

SANS to skala wypełniana przez klinicystę, służąca do pomiaru nasilenia objawów negatywnych w schizofrenii i, szerzej, u pacjentów z zaburzeniem psychotycznym. Narzędzie bada pięć obszarów klinicznych: spłycenie afektu, alogię, abulię lub apatię, anhedonię lub aspołeczność oraz uwagę. Jest przydatne przede wszystkim w ocenie wstępnej, monitorowaniu klinicznym i w badaniach.

BNSS to krótka skala wypełniana przez klinicystę, przeprowadzana w formie częściowo ustrukturyzowanego wywiadu, służąca do oceny objawów negatywnych w schizofrenii i zaburzeniach schizoafektywnych. Bada pięć obszarów uznawanych obecnie za centralne dla tej symptomatologii, czyli anhedonię, aspołeczność, abulię, spłycenie afektu i alogię, z dodatkową pozycją dotyczącą braku normalnego dystresu. Narzędzie zaprojektowano tak, aby lepiej odpowiadało współczesnym koncepcjom objawów negatywnych niż starsze skale, a jednocześnie było na tyle krótkie, by sprawdzało się w praktyce klinicznej i w badaniach. Jest szczególnie przydatne do obiektywnego pomiaru ogólnego nasilenia, rozróżnienia wymiaru motywacji i przyjemności od wymiaru ekspresji emocjonalnej, monitorowania zmian w trakcie leczenia i szczegółowego udokumentowania profilu objawów pacjenta.

RSAS to kwestionariusz samoopisowy mierzący cechę, przeznaczony do pomiaru anhedonii społecznej, czyli obniżonej przyjemności, zainteresowania i zaangażowania w relacje interpersonalne. Należy do skal podatności na psychozę Chapmanów i jest stosowany głównie u dorosłych do badania schizotypii negatywnej, wycofania społecznego i niektórych profili podatności na zaburzenia ze spektrum schizofrenii. W praktyce klinicznej pomaga psychologowi zobiektywizować trwały brak zainteresowania kontaktami społecznymi i odróżnić go od zwykłego zahamowania społecznego, lęku społecznego czy stanu depresyjnego, nie zastępując wywiadu klinicznego ani diagnozy.

RPAS to kwestionariusz samoopisowy mierzący cechę, przeznaczony do pomiaru trwałego obniżenia zdolności do odczuwania przyjemności z doświadczeń fizycznych i zmysłowych, takich jak jedzenie, dotyk, seks, ruch, zapachy, dźwięki czy doznania estetyczne. Jest szeroko stosowany w psychologii klinicznej i w badaniach nad schizotypią, zaburzeniami ze spektrum schizofrenii i objawami negatywnymi. Format prawda/fałsz pozwala na szybkie, samodzielne wypełnienie, ale narzędzie ocenia przede wszystkim względnie stałą tendencję, a nie chwilowy stan emocjonalny. Może być przydatne do identyfikacji wyraźnej anhedonii fizycznej, którą należy interpretować ostrożnie w ramach szerszej diagnozy.