Zaburzenia nastroju: 19 kwestionariuszy i skal psychometrycznych

STAXI-2 to narzędzie samoopisowe przeznaczone do pomiaru nasilenia gniewu w danej chwili („gniew jako stan”) i ogólnej skłonności do doświadczania gniewu („gniew jako cecha”), a także różnych sposobów jego wyrażania lub kontrolowania. Jest szeroko stosowane do oceny wymiaru gniewu w różnych populacjach klinicznych i nieklinicznych. STAXI-2 obejmuje kilka podskal, które pozwalają na szczegółową i zróżnicowaną analizę doświadczania i wyrażania gniewu.

MDQ to narzędzie przesiewowe służące do wykrywania objawów charakterystycznych dla zaburzeń dwubiegunowych, zwłaszcza zaburzenia dwubiegunowego typu I i II. Ocenia występowanie epizodów podwyższonego, ekspansywnego lub drażliwego nastroju, którym towarzyszą określone zachowania, aby ukierunkować ocenę kliniczną. Choć nie pozwala postawić diagnozy, umożliwia szybkie wyłonienie pacjentów, którzy mogą wymagać dalszej diagnostyki.

Skala zachowań impulsywnych UPPS służy do oceny różnych aspektów zachowań impulsywnych. Opiera się na wieloczynnikowym modelu impulsywności, który wyróżnia cztery główne wymiary: pilność, brak wytrwałości, brak premedytacji i poszukiwanie doznań. Pomaga psychologom lepiej zrozumieć, jak te różne czynniki impulsywności przejawiają się u danej osoby.

HCL-32 to kwestionariusz samoopisowy służący do wykrywania przejawów hipomanii, szczególnie przydatny w badaniach przesiewowych w kierunku zaburzenia dwubiegunowego typu II. Składa się z 32 pozycji typu tak/nie i bada obecny nastrój, zwykłe wahania nastroju oraz epizody zwiększonej energii lub aktywności. Dostarcza informacji o częstości, czasie trwania i skutkach epizodów, a także o reakcjach otoczenia. Narzędzie ma wysoką czułość diagnostyczną i pozwala odróżnić postaci dwubiegunowe od zaburzeń jednobiegunowych.

BSSQ to narzędzie samoopisowe przeznaczone do badania przesiewowego w kierunku zaburzeń ze spektrum dwubiegunowego. Pomaga zidentyfikować objawy zgodne z zaburzeniem dwubiegunowym, zwłaszcza u pacjentów, u których mogą nie występować klasyczne objawy maniakalne. Nie zastępuje rozpoznania klinicznego, lecz wskazuje klinicyście potrzebę pogłębionej oceny.

RMS to szybkie narzędzie przesiewowe służące do wykrywania zaburzenia dwubiegunowego, zwłaszcza w przypadku podejrzenia dużego zaburzenia depresyjnego. Ma ułatwić kierowanie pacjentów na pogłębioną ocenę kliniczną. Jest proste w użyciu i dostosowane zarówno do podstawowej opieki zdrowotnej, jak i do opieki specjalistycznej.

BSDS to samoopisowe narzędzie przesiewowe przeznaczone do identyfikacji zaburzeń ze spektrum dwubiegunowego. Skupia się na rozpoznawaniu łagodniejszych lub nietypowych postaci zaburzeń dwubiegunowych, które często trudno zdiagnozować za pomocą innych kwestionariuszy. Test jest przydatny w praktyce klinicznej jako narzędzie wstępnego badania przesiewowego.

HCL-32 to narzędzie samoopisowe przeznaczone do badania przesiewowego w kierunku objawów hipomanii u pacjentów z zaburzeniami nastroju. Jest szeroko stosowane do odróżniania zaburzenia depresyjnego jednobiegunowego od zaburzenia dwubiegunowego dzięki identyfikacji epizodów podwyższonego nastroju lub nietypowo wysokiej energii. Zapewnia ustrukturyzowany sposób zbierania subiektywnych informacji o epizodach hipomaniakalnych, przydatnych w diagnozie różnicowej.

BSL-23 to krótki kwestionariusz samoopisowy służący do oszacowania bieżącego nasilenia objawów typowych dla zaburzenia osobowości borderline w ciągu ostatnich siedmiu dni. Wywodzi się z BSL-95 i bada w szczególności dysregulację emocji, wstyd, poczucie pustki, deprecjonowanie siebie, myśli o samookaleczeniu, niektóre zjawiska dysocjacyjne i lęk przed utratą kontroli. Jego główna wartość kliniczna polega na ocenie nasilenia objawów i monitorowaniu postępów w trakcie leczenia, a nie wyłącznie na diagnozie kategorialnej. Jest stosowany w badaniach i praktyce klinicznej do obiektywnego pomiaru poziomu cierpienia związanego z objawami borderline i identyfikacji zmian w czasie.

ASRM to narzędzie samoopisowe przeznaczone do pomiaru nasilenia objawów maniakalnych u osób z podejrzeniem zaburzeń nastroju, zwłaszcza zaburzenia dwubiegunowego. Szybkie i łatwe w użyciu, zapewnia standardową ilościową miarę symptomatologii maniakalnej z ostatnich 7 dni.

PANAS to krótki kwestionariusz samoopisowy mierzący dwa względnie niezależne wymiary nastroju: afekt pozytywny i afekt negatywny. Obejmuje 20 przymiotników opisujących emocje i pozwala oszacować nasilenie przyjemnych i nieprzyjemnych emocji doświadczanych w okresie odniesienia wskazanym przez specjalistę (w tej chwili, dzisiaj, w ciągu ostatniego tygodnia, ogólnie itd.). Pomaga zobiektywizować stan emocjonalny, monitorować wahania nastroju i uzupełnić ocenę objawów lękowych, depresyjnych lub stresu.

DARS to kwestionariusz samoopisowy służący do pomiaru anhedonii jako stanu, czyli bieżącego obniżenia zainteresowania, motywacji, wkładanego wysiłku i odczuwanej przyjemności w odpowiedzi na doświadczenia zwykle nagradzające. Bada cztery istotne klinicznie obszary: hobby, jedzenie i napoje, aktywności społeczne oraz doświadczenia zmysłowe. Jej charakterystyczną cechą jest to, że pacjent sam wskazuje lubiane przez siebie aktywności lub doświadczenia, co zwiększa trafność kliniczną i ogranicza błąd kulturowy związany z narzuconymi przykładami. DARS jest szczególnie przydatna w ocenie zaburzeń depresyjnych i zaburzeń nastroju, a także w podłużnym monitorowaniu anhedonii w praktyce klinicznej, w badaniach lub w trakcie leczenia. Profil wymiarów cząstkowych pomaga ustalić, czy zaburzenie dotyczy głównie zainteresowania, inicjowania działania, inwestowania wysiłku czy samej przyjemności.

SHAPS to krótki kwestionariusz samoopisowy dotyczący anhedonii, służący do oszacowania zdolności do odczuwania przyjemności w zwykłych sytuacjach codziennych. Jego 14 pozycji obejmuje cztery szerokie obszary: zainteresowania i rozrywki, kontakty społeczne, doświadczenia zmysłowe oraz jedzenie i picie. Narzędzie jest cenione za prostotę, dobrą akceptowalność kliniczną i względną wrażliwość na zmiany stanu bieżącego, co czyni je przydatnym do identyfikacji anhedonii i monitorowania jej przebiegu u pacjentów z epizodem depresyjnym, zaburzeniem dwubiegunowym, schizofrenią lub innymi obrazami klinicznymi, w których utrata przyjemności ma centralne znaczenie.

Ten kwestionariusz cyklotymii odpowiada podskali cyklotymicznej TEMPS-A. Jest to krótki kwestionariusz samoopisowy złożony z 21 pozycji z odpowiedziami tak/nie, służący do identyfikacji temperamentu cyklotymicznego, czyli trwałej niestabilności nastroju, energii, snu, samooceny i reaktywności emocjonalnej. W praktyce klinicznej pomaga ukierunkować wywiad przy wyraźnej zmienności afektywnej, impulsywności, nawracających wahaniach nastroju lub podejrzeniu subklinicznej dwubiegunowości leżącej u podłoża obrazów nawracającej depresji, lęku lub cech borderline. Jego główna wartość polega na badaniu przesiewowym i uporządkowaniu oceny klinicznej, a nie na samodzielnym stawianiu diagnozy.

ALS to kwestionariusz samoopisowy przeznaczony do pomiaru labilności afektywnej, czyli skłonności do doświadczania szybkich, wyraźnych i trudnych do regulowania zmian nastroju. Bada częstość i nasilenie wahań emocjonalnych, zwłaszcza między takimi stanami jak lęk, smutek, złość i podwyższony nastrój. ALS stosuje się w praktyce klinicznej i badaniach naukowych do dokumentowania niestabilności emocjonalnej, zwłaszcza w zaburzeniach osobowości, niektórych zaburzeniach nastroju i problemach z rozregulowaniem emocji. Nie jest samodzielnym narzędziem diagnostycznym, ale dostarcza przydatnej miary nasilenia labilności afektywnej i jej wpływu klinicznego.

OAS to skala obserwacji klinicznej służąca do obiektywnej oceny jawnych zachowań agresywnych u dorosłych i dzieci, zwłaszcza na oddziałach psychiatrycznych lub w warunkach instytucjonalnych. Mierzy cztery wymiary agresji: agresję werbalną, agresję fizyczną wobec przedmiotów, agresję fizyczną wobec siebie oraz agresję fizyczną wobec innych osób. Narzędzie pozwala udokumentować każdy epizod agresji według poziomu jego nasilenia, a także interwencje podjęte przez zespół. Jest szczególnie przydatne w monitorowaniu podłużnym, ocenie ryzyka, analizie odpowiedzi na leczenie i standaryzacji obserwacji, zarówno w praktyce klinicznej, jak i w badaniach.

BPAQ to kwestionariusz samoopisowy oceniający agresywność jako cechę dyspozycyjną. Mierzy cztery uzupełniające się wymiary agresji: agresję fizyczną, agresję werbalną, gniew i wrogość. Narzędzie jest szeroko stosowane w psychologii klinicznej, psychiatrii, w kontekście sądowym i w badaniach, aby obiektywnie udokumentować profil agresywności pacjenta, zidentyfikować najbardziej wyraziste wymiary i monitorować zmiany w trakcie terapii. Ocenia behawioralne, emocjonalne i poznawcze przejawy agresji, co czyni je przydatnym w badaniu zachowań typu acting out, drażliwości, reaktywności emocjonalnej i postaw wrogości.

CBQ to kwestionariusz przesiewowy wypełniany przez rodzica lub bliskiego opiekuna, służący do identyfikacji profilu zgodnego z zaburzeniem dwubiegunowym u dzieci. Bada 65 przejawów emocjonalnych i behawioralnych, w tym chwiejność nastroju, pobudliwość, zaburzenia snu, rozpraszalność, drażliwość, impulsywność, agresję, poczucie wielkości, zachowania ryzykowne, niektóre objawy lękowe i nietypowe doznania percepcyjne. Stosowany w praktyce klinicznej i w badaniach, pomaga obiektywnie udokumentować nasilenie objawów i kilka wymiarów upośledzenia funkcjonowania. Jego główna wartość polega na wczesnym wykrywaniu i ukierunkowaniu diagnozy.

P-YMRS to krótki kwestionariusz wypełniany przez rodzica lub opiekuna, służący do identyfikacji i ilościowej oceny nasilenia objawów maniakalnych u dzieci i młodzieży. Bada w szczególności podwyższony lub drażliwy nastrój, wzmożoną energię, zmniejszoną potrzebę snu, przyspieszoną mowę i myślenie, nietypowe treści myślenia, agresywność, wygląd i wgląd. W praktyce klinicznej stosuje się go głównie jako narzędzie przesiewowe i do monitorowania zmian objawów w przypadku podejrzenia zaburzenia dwubiegunowego u dzieci lub niestabilności nastroju. Szybkość wypełniania sprawia, że jest przydatny w praktyce ambulatoryjnej, psychiatrii dzieci i młodzieży oraz w badaniach. Nie pozwala samodzielnie postawić diagnozy i zawsze musi być interpretowany łącznie z wywiadem klinicznym, historią rozwoju i informacjami kontekstowymi.