Psychotische stoornissen: 6 vragenlijsten en meetinstrumenten

De ClaCoS is een klinische testbatterij voor de beoordeling van sociale cognitie bij volwassenen, ontwikkeld om de in de psychiatrie gerapporteerde sociale problemen te objectiveren en de behandeling richting te geven. De batterij combineert een subjectieve meting met objectieve taken die de belangrijkste domeinen van sociale cognitie onderzoeken: emotieherkenning, sociale perceptie en kennis, theory of mind en attributiestijl. Ze is vooral nuttig bij volwassenen met psychiatrische stoornissen, met name stoornissen in het schizofreniespectrum en autismespectrumstoornis, maar kan ook in andere klinische of onderzoekscontexten worden gebruikt. De belangrijkste meerwaarde is het vaststellen van een gedetailleerd functioneel profiel dat direct bruikbaar is voor neuropsychologisch onderzoek, cognitieve remediatie, psycho-educatie en therapeutische begeleiding.

De PAM is een zelfrapportagevragenlijst om gehechtheidsstijlen in relatie tot psychose te beoordelen. De vragenlijst richt zich specifiek op de dimensies angstige en vermijdende gehechtheid bij mensen met psychotische symptomen of een gediagnosticeerde psychotische stoornis. Ze is nuttig om de relationele dynamiek te verhelderen die de psychopathologie kan beïnvloeden, en om richting te geven aan de psychotherapeutische interventie.

De BNSS is een korte schaal die door de clinicus wordt ingevuld en als semigestructureerd interview wordt afgenomen, om de negatieve symptomen van schizofrenie en schizoaffectieve stoornissen te beoordelen. De schaal onderzoekt de vijf domeinen die tegenwoordig als kern van deze symptomatologie worden beschouwd, namelijk anhedonie, asocialiteit, avolitie, vervlakt affect en alogie, met een extra item over het ontbreken van normale onlust. Het instrument werd ontworpen om beter aan te sluiten bij de hedendaagse opvattingen over negatieve symptomen dan oudere schalen, en toch kort genoeg te blijven voor de klinische praktijk en onderzoek. Het is vooral nuttig om de algemene ernst objectief te meten, de dimensies motivatie-plezier en emotionele expressie te onderscheiden, veranderingen tijdens de behandeling te volgen en het symptoomprofiel van een patiënt gedetailleerd vast te leggen.

De SANS is een schaal die door de clinicus wordt ingevuld om de ernst van negatieve symptomen te meten bij schizofrenie en, breder, bij patiënten met een psychotische stoornis. Het instrument onderzoekt vijf klinische domeinen: affectieve vervlakking, alogie, avolitie of apathie, anhedonie of asocialiteit, en aandacht. Het is vooral nuttig voor de eerste beoordeling, de klinische follow-up en onderzoek.

De RSAS is een zelfrapportagevragenlijst die sociale anhedonie als dispositie meet, dat wil zeggen verminderd plezier, verminderde interesse en verminderde betrokkenheid in interpersoonlijke relaties. De schaal maakt deel uit van de psychosegevoeligheidsschalen van Chapman en wordt vooral bij volwassenen gebruikt om negatieve schizotypie, sociale terugtrekking en bepaalde kwetsbaarheidsprofielen voor het schizofreniespectrum te onderzoeken. In de klinische praktijk helpt de schaal de psycholoog een blijvend gebrek aan interesse in sociaal contact te objectiveren en dit te onderscheiden van louter sociale geremdheid, sociale angst of een depressieve toestand, zonder het klinische gesprek of de diagnose te vervangen.

De RPAS is een zelfrapportagevragenlijst die als dispositie een blijvende afname meet van het vermogen om plezier te beleven aan lichamelijke en zintuiglijke ervaringen, zoals eten, aanraking, seks, beweging, geuren, geluiden of esthetische waardering. De schaal wordt veel gebruikt in de klinische psychologie en in onderzoek naar schizotypie, stoornissen in het schizofreniespectrum en negatieve symptomen. Dankzij het antwoordformaat waar/niet waar is een snelle, zelfstandige afname mogelijk, maar de schaal beoordeelt vooral een relatief stabiele neiging en niet een tijdelijke emotionele toestand. Ze kan nuttig zijn om uitgesproken fysieke anhedonie op te sporen, die voorzichtig moet worden geïnterpreteerd binnen een breder onderzoek.