Emotionele afhankelijkheid: 11 vragenlijsten en meetinstrumenten

De ASQ-SF is een zelfrapportage-instrument dat gehechtheidsstijlen bij volwassenen meet, met name de dimensies vermijding en angst. Het instrument gebruikt 5 subschalen om relationele dynamieken nauwkeuriger te verkennen, zoals behoefte aan goedkeuring of ongemak bij intimiteit. Dankzij de dimensionele structuur en de klinische normen is het een nuttig instrument om de casusconceptualisatie te verrijken en therapeutische interventies gericht op interpersoonlijke relaties te sturen.

De AAI is een semigestructureerd interview om de gehechtheidsrepresentaties van volwassenen ten aanzien van hun gehechtheidservaringen in de kindertijd te beoordelen. Het interview bestaat uit een reeks vragen over herinneringen aan de kindertijd en over de manier waarop deze ervaringen de huidige relaties beïnvloeden. De AAI vraagt afname door een getrainde interviewer en een kwalitatieve analyse, gecodeerd volgens een gestandaardiseerd systeem. Het interview wordt vooral in onderzoek gebruikt, en soms in de klinische praktijk, om de gehechtheidspatronen te beoordelen die aan de volgende generatie worden doorgegeven.

De ASA-27 is een instrument om symptomen van separatieangst bij volwassenen te beoordelen, die vaak samenhangen met overmatige gehechtheid of een irrationele angst om gescheiden te worden van belangrijke anderen.

Het PAAI is een semigestructureerd interview om na te gaan hoe een volwassene de gehechtheid aan de eigen ouders tijdens de kindertijd representeert en hoe dit het huidige ouderschap beïnvloedt. Het is een kwalitatief instrument dat vooral in onderzoek en soms in de klinische praktijk wordt gebruikt om een profiel van de ouderlijke gehechtheid op te stellen.

De RSQ is een zelfrapportagevragenlijst die de gevoeligheid voor interpersoonlijke afwijzing beoordeelt. De vragenlijst beschrijft 18 hypothetische situaties met belangrijke of relationeel relevante personen (bijvoorbeeld vrienden, ouders, een docent, een partner, een kennis) en meet tegelijk de angst voor mogelijke afwijzing en de verwachting van acceptatie. Het instrument werd oorspronkelijk ontwikkeld bij studenten en jongvolwassenen en helpt de psycholoog een relationele kwetsbaarheid op te sporen die wordt gekenmerkt door het angstig anticiperen op afwijzing. Dat is nuttig bij het onderzoeken van hechtingsproblemen, relatieconflicten en bepaalde gemengde angst- en depressieve klachten.

De MAQ is een zelfrapportagevragenlijst om gehechtheidsstijlen en de kwaliteit van gehechtheid te meten, volgens de belangrijkste stijlen die in de theorieën over gehechtheid bij volwassenen worden beschreven. De vragenlijst richt zich op meerdere dimensies, waaronder veilige, gepreoccupeerde, vermijdende en angstig-vermijdende gehechtheid. Ze wordt vaak gebruikt in onderzoek en in de klinische praktijk om de aard van de gehechtheidsrelaties van een volwassene te beoordelen.

De Emotional Dependency Questionnaire (ook wel vragenlijst over affectieve afhankelijkheid genoemd) meet de mate van emotionele afhankelijkheid in liefdesrelaties. De vragenlijst telt 23 items, verdeeld over 6 klinische dimensies, zoals separatieangst, angst voor eenzaamheid en aandacht zoeken. Het instrument wordt gebruikt om mensen te herkennen die in relaties overmatig of disfunctioneel affectief gedrag vertonen.

Het SCI-SAS is een gestructureerd klinisch interview om symptomen van separatieangst te beoordelen, vooral bij volwassenen, met een retrospectieve verkenning van de verschijnselen in de kindertijd en van de symptomen op volwassen leeftijd. Het helpt de psycholoog of psychiater de aanwezigheid, intensiteit en impact van symptomen die samenhangen met scheiding van een gehechtheidsfiguur objectief te documenteren. Het instrument is bijzonder nuttig om een separatieangststoornis bij volwassenen vast te stellen, voor de differentiële diagnose met angststoornissen en voor diepgaand klinisch onderzoek in de gespecialiseerde zorg.

De LAI is een korte zelfrapportagevragenlijst om verslavingsachtige uitingen in liefdesrelaties op te sporen. De vragenlijst verkent doorgaans kerndimensies van verslaving zoals toegepast op de liefdesband, zoals een allesoverheersende preoccupatie met de partner, controleverlies, lijdensdruk bij scheiding of onbereikbaarheid, het voortzetten van de relatie ondanks de negatieve gevolgen ervan en moeite om dit gedrag of deze gedachten te verminderen. In de klinische praktijk kan de vragenlijst helpen te screenen op verslavingsachtige emotionele afhankelijkheid en richting geven aan verder onderzoek naar relationeel functioneren, gehechtheid, impulsiviteit, zelfwaardering en mogelijke dynamieken van psychisch misbruik. Het is een screeningsinstrument, geen diagnose op zich.

De SASI is een zelfrapportagevragenlijst die vooral bij volwassenen wordt gebruikt om retrospectief de intensiteit in te schatten van symptomen van separatieangst die in de kindertijd en adolescentie aanwezig waren. De vragenlijst verkent met name lijdensdruk bij scheidingen, angst dat gehechtheidsfiguren iets overkomt, een overmatige behoefte aan nabijheid, het vermijden van scheiding en bepaalde bijbehorende lichamelijke verschijnselen. In de klinische praktijk helpt de vragenlijst bij de screening en de dimensionele karakterisering van een voorgeschiedenis van separatieangst, met name bij het onderzoek naar angststoornissen en separatieangst op volwassen leeftijd.

De CODAT is een zelfrapportagevragenlijst om kenmerken van codependentie bij volwassenen in hechte relaties te meten. De vragenlijst verkent met name de neiging om zich overmatig op de behoeften van anderen te richten, zelfopoffering, controle in relaties en moeite met het herkennen of uiten van de eigen gevoelens. De vragenlijst wordt vooral gebruikt in onderzoek en als aanvulling op het klinisch onderzoek, en kan de psycholoog helpen disfunctionele relatiepatronen te herkennen, bepaalde interpersoonlijke moeilijkheden te objectiveren en de voortgang tijdens de behandeling te volgen. De CODAT is geen op zichzelf staand diagnostisch instrument en moet worden geïnterpreteerd samen met het klinische gesprek, de relatiegeschiedenis en de psychosociale context.